تشابهاتى بین فیشرهاى اطراف مقعد و هموروئید )بواسیر( وجود دارد. هموروئید اغلب یک تورم در سیاهرگ است. فیشرها به ترک خوردگىهایى که گاهى اوقات در اطراف دهان ایجاد مىشوند، شباهت زیادى دارند. هر دو نوع دهانى و مقعدى، جایى اتفاق مىافتند که مخاط حساس داخل بدن با پوست تلاقى مىکند. در سوراخ مقعد، علت اصلى و شایع این پارگىها، مدفوع سفت و بزرگ مىباشد. اگر فیشر دارید، حتما مىدانید که این زخمها چقدر زندگى را حداقل در موقع نشستن، سخت مىکنند. آنها مىسوزند و اغلب خونریزى مىکنند. متخصصان ما در ادامهى بحث مىگویند که چگونه مىتوانید این مشکل را هر چه سریعتر حل کنید.
با خوردن غذاهاى فیبردار و مایعات از تشکیل مدفوع سخت جلوگیرى کنید.
سوراخ مقعد هیچ گاه نمىتواند عبور مدفوع سفت و بزرگ را تحمل کند و در خود جا دهد. عموما محصولات غذایى زندگى امروزى که فاقد فیبر هستند، باعث ایجاد مدفوع سخت مىشوند.
راه حل؟ براى حرکت نرم مدفوع، رژیم پر فیبر و پر مایع مصرف کنید. خوردن میوه، سبزى، غلات کامل و شش تا هشت لیوان آب در روز، بهترین راه درمان شقاق و پیشگیرى است. هنگامى که مدفوع، نرم و انعطافپذیر شد، شقاق شروع به بهبودى مىکند.
وازلین را امتحان کنید.
خوردن غذاهاى فیبردار مىتواند باعث نرم شدن مدفوع شود؛ اما قبل از هر بار کار کردن شکم مىتوانید با چرب کردن از کانال مقعدى محافظت کنید. استفاده از وازلین تا 25 / 1 سانتىمتر در داخل مقعد مىتواند عبور مدفوع را بدون وارد کردن هیچ آسیبى تضمین کند.
خود را با پودر تقویت کنید.
ماروین شوستر »رئیس بخش بیمارىهاى گوارشى دانشگاه پزشکى فرانسیس اسکات« مىگوید: بعد از هر حمام یا کار کردن شکم، مقدارى پودر بچه به خود بمالید. این کار محل را خشک نگه مىدارد و به کاهش تماس و اصطکاک در طول روز کمک مىکند.
مراقب اسهال باشید.
عجیب به نظر مىرسد، اما تنها مدفوع سفت و یبوست شقاق هاى مقعد را بدتر نمىکند، بلکه اسهال نیز همین اثر را دارد. مدفوع اسهالى بافتهاى اطراف را نرم مىکند و همچنین حاوى اسیدى است که مىتواند مناطق آزرده مقعدى را بسوزاند.
ناخنها را دور نگه دارید.
ممکن است شقاق مقعدى، شما را مجبور به خارش کند. در برابر این تمایل، مقاومت کنید. کشیدن ناخنهاى تیز روى پوست حساس مقعد، مىتواند بافتهاى زخمى را پاره کند.
وزن خود را کم کنید.
هر چقدر وزن بیشترى داشته باشید، بیشتر عرق مىکنید و این عرق مىتواند بهبود فیشرها را به تأخیر بیندازد.
از کرمهاى مخصوص استفاده کنید.
کرمهاى موضعى کورتونى مىتوانند در کاهش التهاب همراه فیشر مقعدى، مفید باشند.
از کرمهاى ویتامینه استفاده کنید.
دکتر شوستر مىگوید: این کرمها مخصوصا براى کاهش درد و التیام فیشرهاى مقعدى مؤثر هستند. این پمادها حاوى ویتامینهاى A و D هستند.
داخل وان آب گرم بپرید.
آب گرم مىتواند در شل شدن عضلات دریچه مقعدى مفید باشد و باعث کاهش ناراحتى و درد حاصل از فیشرها شود.
از خوردن بعضى غذاها خوددارى کنید.
دکتر شوستر مىگوید: در حالى که هیچ غذایى، فیشر ایجاد نمىکند، بعضى از غذاها هنگام عبور از کانال مقعدى باعث ناراحتى و حساسیت مىشوند. غذاهاى پرادویه و داغ و غذاهاى ترش و شور از این جملهاند.
یک بالشت مخصوص براى خود بخرید.
با داشتن شقاق ، نشستن، ناخوشایند و دردناک است. شما مىتوانید با خریدن بالشتهاى کیکى شکل و یا پر از مایع، به کاهش درد کمک کنید. این بالشتها در بیشتر داروخانهها و مغازههاى وسایل پزشکى وجود دارند.
خود را آرام تمیز کنید.
استفاده از کاغذ توالت زبر و پاک کردن بیش از حد، روند التیام فیشرها را آهسته مىکند. بنابراین به آرامى خود را تمیز کنید و هنگام خرید کاغذ توالت، خساست به خرج ندهید. مخصوصا در انتخاب رنگ، رنگ سفید براى شما مناسب است؛ همچنین باید بدون بو باشد، زیرا عطرها و رنگها مىتوانند حساسیت و آزردگى را در محل آزار ایجاد کنند.
هشدار پزشکى
علایم جدى بیمارى
فیشرها، اغلب خطرناک نیست، بلکه خطر واقعى فیشرها، به علت عدم بهبودى آنها در طولانى مدت است. هر زخمى که بهبود نیابد، ممکن است یک سرطان باشد.
اگر شما فیشرى دارید که بعد از چهار تا هشت هفته بهبود نیافته است، آن را مورد ارزیابى قرار دهید. به یاد داشته باشید، زخمى که خوب نمىشود یکى از هفت علامت کلاسیک سرطان است. علاوه بر این، اگر ترشح مخاطى از مقعدتان وجود دارد، آن را به پزشک اطلاع دهید. آبسههاى این منطقه نیز مىتوانند خطرناک باشند.
به جاى کاغذ توالت از آب استفاده کنید.
مالیدن کاغذ توالت روى یک ناحیه حساس مىتواند بدترین تجربه باشد. اما راه دیگرى وجود دارد شما مىتوانید از آب استفاده کنید. یک جریان نازک آب مىتواند تمیزى مورد نظر شما را به وجود آورد
امروزه با توجه به عوارض مختصر و گاهاً جدی عمل جراحی که ممکن است با بی اختیاری همراه باشد اکثر مراکز درمانی معتبر دنیا ابتدا از درمان های مراقبتی از قبیل پماد نیتروگلیسیرین ۲/۰ درصد و یا پمادهای دیلتیازم استفاده می کنند که میزان موفقیت آن حدود ۶۵-۶۰ درصد است.
مشکلات تجویز این داروها سردرد و نیاز به مدت زمان طولانی مصرف و گاهاً عدم رضایت بیماران است. داروی دیگری که امروزه از آن استفاده می شود سم بوتولونیوم است که داخل عضله داخلی مقعد تزریق می شود و تأثیر آن بین ۸۵-۷۰ درصد گزارش شده است و در تحقیقات اینجانب حدود ۷۷ درصد درد و علایم بیمار برطرف شده است و از محاسن آن سرپایی بودن و بدون عارضه بودن آن است و سریعاً قابل تزریق است و نیاز به بیهوشی و بی حسی ندارد و به صورت سرپایی قابل انجام است و از معایب آن هزینه بالای دارو در ایران است. ضمنا چون زخم بیمار را بسیار زجر میدهد ترمیم زخم نیز باید صورت گیرد که این عمل هم میتواند بدون بیهوشی صورت گیرد .
راه نهایی درمان شقاق یا شقاق مزمن جراحی است که در این عمل معمولاً قسمتی از عضله اسفنگتر داخلی قطع شده و گاهاً نیاز به برداشتن زوائد پوستی نیز می شود. طبق آمار و تحقیقات انجام شده پاسخ به درمان شقاق نیز ۹۵ درصد است و نتیجه آن نیز سریع تر است و بایستی با دقت کافی انجام شود تا از عوارض احتمالی آن جلوگیری شود. معمولاً جراحی اسفنگتروتومی در دست جراح ماهر عوارض آن بسیار کم است.بسیاری بر این عقیده هستند که درمان جراحی در 20 درصد موارد باعث شقاق بی اختیاری میشود که دیگر به مهارت جراح ربطی ندارد .
من شخصا براین عقیده هستم که در موارد استثائی از جراحی باید استفاده کرد و بهتراست از بوتیلیوم توکسین استفاده کرد که میتوانیم به نتیجه خود یعنی شل کردن اسفنکتر برسیم و از بی اختیاری هم دیگر خبری نیست و نتایج حاصله تقریبا با جراحی شباهت دارد با در نظر گرفتن عدم نیاز به بستری در بیمارستان و بیهوشی و هزینه کمتر بنابراین روشدرمان شقاق با لیزر اینجانب روشی بسیار پسندیده است.
شقاق مقعد یک پارگی یا زخم سطحی( tear) در ناحیه آنودرم (پوشش سلولی مقعد) است.علامت شاخص شقاق مقعد، درد شدید و خونریزی، موقع اجابت مزاج است. خونریزی معمولاً روشن بوده و بصورت رگه ای روی مدفوع دیده میشود. ( خون در مدفوع ) گاهی بیمار تا ساعتها بعد از اجابت مزاج از درد و اسپاسم مقعد رنج می برد. در معاینه فیزیکی، با کنار زدن دو طرف باسن ممکن است، شقاق دیده شود اما اگر دیده نشد، دلیل عدم وجود این بیماری نمی باشد. معمولاً درد بیمار، آنقدر شدید است که امکان معاینه انگشتی رکتوم و یا رکتوسکوپی وجود ندارد. در صورتیکه شکی در مورد تشخیص وجود دارد و یا احتمال بیماریهای دیگر مانند آبسه پری آنال وجود دارد بهتر است بیمار توسط متخصص شقاق مقعد زیر بیهوشی معاینه شود.فشار زیاد و طولانی هنگام اجابت مزاج در توالت های ایرانی یکی از عوامل پارگی مقعد است.مراحل درمان شقاق حاد مقعدبیشتر شقاق های حاد نیاز به بعضی درمان های خانگی شامل نشستن در یک تشت آب ولرم برای چندین ساعت در روز، افزودن فیبر به رژیم غذایی و به کار بردن ملین یا نرم کننده های مدفوع دارند.جهت درمان شقاق مقعد باید سیکل درد، اسپاسم و ایسکمی شکسته شود. اولین قدم درمانی تجویز ملین هایی است که مدفوع را حجیم و شل می کنند و همراه با آن نشستن در لگن آبگرم را توصیه می کنیم. در این مرحله تجویز پماد آنتی هموروئید (حاوی مواد بیحس کننده ، کورتون و مواد نرم کننده می باشد) و یا ژل لیدوکائین می تواند کمک کننده باشد. اغلب موارد شقاق حاد با چنین درمانی بهبود می یابند. در صورتیکه پاسخ درمانی کافی گرفته نشد، و یا شقاق از نوع مزمن بود، می توان از داروهای دیگری استفاده کرد.بعضی افراد در عرض ۱ یا ۲ روز با درمان خانگی بهبود می یابند. در ضمن درد نیز از بین می رود. ممکن است شقاق چندین هفته تا بهبود کامل طول بکشد. گاهی شقاق ها بدون درمان بهبود می یابد.برای درمان شقاق حاد مقعد سعی کنید از یبوست پیشگیری کنید. یبوست می تواند مانع بهبود شقاق شود و شقاق ممکن است شما را در هنگام اجابت مزاج دچار اضطراب کند.ممانعت از اجابت مزاج فقط یبوست را افزایش خواهد داد و باعث می شود شقاق را باز و دردناک نگه دارد.خوردن مقدار زیادی آب و دیگر مایعات مدفوع را نرم کرده و اجابت مزاج را راحت تر خواهد کرد. برعکس مصرف زیاد چای باعث افزایش یبوست می شود.
پارگی یا شکاف در ناحیه مقعد را شقاق مقعد میگویند. شقاق معمولا به دنبال یبوست و دفع یک مدفوع قطور و سفت و گاهی به دنبال اسهال شدید رخ میدهد. به ندرت بیماری کرون باعث شقاقمیشود. این بیماری در تمام سنین و حتی در شیرخواران نیز رخ میدهد.
فیشر نام علمی شقاق مقعد است که در ناحیه مقعد اتفاق می افتد. به عبارت دیگر شقاق شکافی دردناک در ناحیه مقعد بوده که معمولاً به علت عبور مدفوع سفت در اثر یبوست شدید و یا اسهال طولانی اتفاق می افتد.این زخم اکثراً در قسمت خلفی مقعد ایجاد شده و بسیار دردناک می باشد و موجب اسپاسم (انقباض) عضله داخلی ناحیه مقعد شده و درد و سوزش آن تا چند ساعت پس از اجابت مزاج نیز ادامه می یابد که با تکرار و ادامه یبوست این چرخه معیوب ادامه یافته و فیشر به فرم مزمن در می آید.
اقدامات درمانی برای درمان شقاق مقعد
برای رد سایر علل خونریزی مقعدی یا خونریزی از مقعد و راست روده با وسایل مخصوص (آندوسکوپ، سیگموئیدوسکوپ) بررسی می شوند.
پیش از اجابت مزاج باید مقعد به آرامی با آب وصابون شسته شود. برای برطرف کردن اسپاسم عضلانی و درد در اطراف مقعد، باید حوله گرم روی محل گذاشته شود. نشستن در لگن حاوی آب گرم نیز درد را تخفیف می دهد. ارتفاع آب در لگن باید حدود ۲۰ سانتی متر باشد. روزانه ۳-۲ بار و هر بار برای ۲۰-۱۰ دقیقه از این روش درمان شقاق استفاده شود.
اگر درمان های فوق مؤثر نبود، امکان دارد نیاز به جراحی باشد. در جراحی، زخم به طور کلی برداشته می شود. با این که در عضلات که با انقباض خود باعث عدم بهبود زخم می شوند تغییراتی داده می شود.در صورتی که اولین بار فیشر ایجاد شده باشد، درمان شقاق دارویی مناسب توسط پزشک تجویز می شود و با رعایت کامل آن می توان بهبودی کامل بدست آورد و معمولاً نیاز به درمان جراحی پیدا نمی شود. مؤثرترین درمان جراحی است که ۹۵-۹۰% منجر بهبودی می شود.