به حفره ی عفونی و پر از چرک نزدیک مقعد آبسه مقعدی گفته میشود.به دلیل آسیب رسیدن به غدد مترشحه داخل مقعد ناشی از عبور مدفوع خشک یا مدفوع اسهالی ،این غدد ممکن است عفونی شده و آبسه مقعدی ایجاد شود.ارتباط آبسه مقعدی و فیستول مقعدیفیستول مقعدی عبارت است از یک مسیر تونل مانند کوچک که از غدد عفونی شده داخل مقعدی به پوست اطراف باسن راه پیدا میکند. فیستول مقعدی تقریبا همیشه به دنبال تخلیه آبسه مقعدی ایجاد میشود.آبسه همیشه منجر به تشکیل فیستول مقعدی نمی شود. حدود۵۰درصد آبسه های مقعدی منجر به تشکیل فیستول میشود. هیچ راهی برای پیشگویی این که کدام آبسه منجر به ایجاد فیستول میشود وجودندارد اما مطالعات نشان داده اند که هرچه زمان تخلیه ابسه به تاخیر بیفتد امکان ایجاد فیستول مقعدی بیشتر میشود.علائم آبسه مقعدی و فیستول مقعدیآبسه مقعدی معمولا با درد و تورم اطراف مقعد همراه است.این درد بر خلاف درد مربوط به شقاق مقعد که غالبا در زمان دفع ایجاد میشود، درد دائمی است و به خصوص با زور زدن و عطسه یا سرفه بدتر میشود.علاوه بر درد ممکن است تب و لرز و خستگی نیز از علائم همراه در آبسه مقعدی باشد. بیماران مبتلا به فیستول بیشتر از خروج چرک از سوراخ فیستول و خارش رنج میبرند.درمان آبسه مقعدیآبسه مقعدی چگونه درمان میشود؟تنهاراهدرمان شقاق مقعدی،تخلیه آبسه با ایجاد برش روی پوست محل آبسه است که معمولا در موارد آبسه های بزرگ و عمیق بیمار حتما در بیمارستان باید بستری و این عمل در اتاق عمل توسط جراح متخصص درمان شقاق مقعد انجام شود.توجه: مصرف آنتی بیوتیک به هیچ وجه جایگزین تخلیه آبسه نیست زیرا آنتی بیوتیک ها نمیتوانند به عمق حفره آبسه نفوذ کنند.به دنبال خروج چرک که با بی حسی موضعی یا بیهوشی عمومی و توسط جراح انجام می شود، از شدت درد کاسته می شود. پس از عمل جراحی، بیمار معمولا عصر همان روز یا روز بعد از بیمارستان مرخص می شود.پس از تخلیه چرک لازم است که بیمار ۳ تا ۴ مرتبه و هر بار به مدت ۲۰ دقیقه در لگن آب گرم حاوی چند قطره بتادین بنشیند تا محل چرک ضدعفونی شود و پس از خشک کردن موضع، آن را پانسمان کند. این کار تا رفع کامل التهاب که حدود دو هفته است ادامه می یابد.اگر التهاب شدید باشد، بر اساس نظر پزشک متخصص شقاق مقعد، چرک خشک کن تزریقی یا خوراکی نیز برای بیمار شروع می شود. در صورت وجود درد ناشی از برش، می توان از داروی مسکن استفاده کرد. معمولا التهاب پس از حدود یک هفته فروکش خواهد کرد.عوارض عدم درمان شقاق به موقع آبسه مقعدیعدم درمان به موقع آبسه مقعدی باعث می شود که علائم عفونت گسترش پیدا کند و عفونت در بدن پخش شود. در صورت شدید شدن این بیماری، باید بافت های مرده در اطراف محل آبسه را برداشت.عدم درمان به موقع آبسه در افراد مسن و افراد مبتلا به بیماری قند یا افرادی که توان جسمی کمی دارند، می تواند خطر جانی هم داشته باشد.
به طور طبیعی، یک فرد سالم هر روز بین یک تا سه بار شکمش کار می کند و حداقل آن، هر سه روز یک بار است. معمولاً یبوست را این جور تعریف می کنند: اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته، ولی این تعریف کامل و جامعی نیست. یبوست همچنین می تواند قوام مدفوع را تغییر دهد به طوری که مدفوع سفت و خشک شود و یا اینکه اجابت مزاج برای شما سخت باشد و مجبور باشید زور بزنید. ممکن است هر روز شکمتان کار کند ولی احتمالاً درد دارد و حس می کنید که روده تان کاملاً خالی نشده و عمل دفع ناقص انجام شده است. امکان دارد احساس کنید شقاق مدفوع گیر کرده و خارج نمی شود و گاهی اوقات هم مجبور می شوید برای خارج کردن مدفوع از دستتان کمک بگیرید. هر کدام از این علایم می تواند نشان دهده انواع یبوست در شما می باشد.
یبوست ناشی از ناهماهنگی عضلات لگن و مقعد
این اختلال فقط عضلات شقاق کف لگن را درگیر می کند و می تواند بر اثر زایمان یا جراحی درآوردن رحم (هیسترکتومی) و همچنین افزایش سن بوجود بیاید. این نوع یبوست زمانی بروز می کند که نظم کارکرد روده بزرگ شما کمی به هم می خورد و عضلات لگن هماهنگ با هم کار نمی کنند. به طور طبیعی وقتی مغز پیامی دریافت می کند که روده بزرگ و رکتوم (قسمت انتهایی روده بزرگ) پر از مدفوع شده و به عضلات لگن پیام می دهد که منقبض شوند و مدفوع را به سمت رکتوم برانند و عضلات مقعد شل شوند تا مدفوع از مقعد خارج شود.
برای اینکه بهتر متوجه شوید، یک لوله خمیر دندان را فرض کنید: شما در آن را بر می دارید و تیوپ را فشار می دهید و خمیر دندان به راحتی خارج می شود. در این نوع یبوست این روند درست و آن طور که باید پیش نمی رود و عضلات هماهنگ با هم کار نمی کنند، همانطور که حدس می زنید، این اختلال باعث می شود اجابت مزاج و خروج مدفوع از روده بزرگ سخت و اغلب اوقات دردناک شود، چون وقتی عضله نزدیک به رکتوم باید شل شود تا مدفوع بتواند از مقعد خارج شود، این عضله منقبض می شود. مثل این است که در لوله خمیر دندان بسته باشد.
یبوست ناشی از کندی حرکت روده
یبوست ناشی از کندی حرکت روده شایع ترین نوع یبوست است و حدود ۵ درصد از مردم به آن دچار هستند. این عارضه شقاق زمانی ایجاد می شود که عضلات در تمام روده بزرگ- نه فقط کف لگن- کُند شده اند و از این رو به سختی می توانند مدفوع را از روده بزرگ بیرون دهند. این مشکل شقاق می تواند از نوجوانی به بعد بروز کند و همچنین افزایش سن، کم غذا خوردن، تغییر رژیم غذایی، مصرف داروها، بارداری، زایمان یا جراحی خارج کردن رحم (هستیرکتومی) نیز می توانند بر عملکرد عضلات تمام روده بزرگ تأثیر بگذارند و از این رو یبوست مزمن ایجاد کنند.
فیشر یا شقاق به دو فرم حاد و مزمن دیده می شود. فیشر حاد زمانی است که علایم طی یک ماه اخیر شروع شده است و با درد شدید مقعد به خصوص در موقع اجابت مزاج شروع شده و زخم به صورت حاد است. درمان شقاق فرم حاد فیشر به صورت مراقبتی و سرپایی است. اکثراً با تغییر عادات غذایی و مصرف فیبر و سبزیجات و تنظیم عادات اجابت مزاج و استفاده از پمادهای بی حس کننده درمان می شود.
فیشر مزمن وقتی است که علایم فیشر طولانی شود و گاهاً علایم تکرار شود در این حالت شقاقمزمن می شود در این حالت اکثراً یک زائده پوستی نیز در لبه مقعد ایجاد می شود که در این صورت اکثراً نیاز به درمان های بیشتر از قبیل جراحی دارد. شقاق مقعد عبارت است از پارگی یا شکاف در ناحیه مقعد. این بیماری در تمام سنین و حتی در شیرخواران نیز رخ میدهد. درد و شدید به هنگام عبور مدفوع سخت یا حجیم که امکان دارد تا یک ساعت نیز طول بکشد از علائم این بیماری است. حتی ممکن است درد درمان شقاق دوباره با اجابت مزاج بعدی بر میگردد. درد به هنگام نشستن روی یک جسم سخت. وجود رگههایی از خون روی کاغذ توالت، لباس زیر، یا پوشک بچه . خارش اطراف مقعد . کودکان مبتلا ممکن است از اجابت مزاج امتناع کنند.
علت دقیق آن نامشخص است، اما علایم معمولاً بعد از فشار آمدن به مقعد ناشی از مدفوع سفت و حجم ظاهر میشوند. یبوست، بارداریهای متعدد، سرطان خون، بیماری کُرون، بیماریهای نقص ایمنی از جمله علل شقاق مقعد است.
پیشگیری از شقاق مقعد
برای پیشگیری از شقاق مقعد جلوی بروز یبوست را با اقدامات زیر بگیرید:
روزانه حداقل ۸ لیوان آب بنوشید.غذای پرفیبر مصرف نمایید.در صورت لزوم، از داروهای شلکننده مدفوع یا مسهلها استفاده نمایید.به هنگام اجابت مزاج، فشار بیش از اندازه وارد نیاورید.اغلب بزرگسالان در عرض ۶-۴ هفته با درمان شقاق مقعد خوب میشوند، به نحوی که دیگر به جراحی نیازی نخواهد بود. اغلب شیرخواران و کودکان کم سن، بعد از شل کردن مدفوع بهبود مییابند اما تشکیل جوشگاه در محل زخم به نحوی که دفع مدفوع را با مشکل روبرو کند. از عوارض احتمالی زخم فیشر است.
برطبق بررسی های به عمل آمده در مراجعین به مطب که طی یک دوره ۷ساله انجام شده است افراد با هر درجه از تحصیلات معمولا دچار هر مشکلی در ناحیه آنال و اطراف آن میشوند و به غلط از آن بعنوان هموروئید یا بواسیر یاد می کنند در حالیکه اکثریت غریب به اتفاق آنان دچار مشکلات دیگر علی الخصوص شقاق (فیشر) می باشند.(۹۰ درصد موارد مراجعین به مطب دچار شقاق می باشند و اکثرا با درد و به میزان کمتری با درد درمان شقاق و خونریزی مراجعه میکنند)
بنابراین توصیه میشود دچار هر علامتی در نشیمنگاه هستید حتما قسمت فیشر یا شقاق را مطالعه نمائید.
واقعیت بعدی آماری حکایت از خود درمان ی ویا توصیه درمانی ازطریق اطرافیان می باشد بطوریکه اکثرا قبل از مراجعه به پزشک متخصص درمان شقاق یک یا چنددوره از پماد و قرص به توصیه اطرافیان و از داروخانه تهیه و استفاده می کنند که نه تنها موثر نبوده بلکه منجر به و باعث پیشرفت بیماری می گردد.
علل عدم پیگیری بیماری های مقعد
اولین مسئله شرم و حیا در بیان بیماریهای این ناحیه می باشد که علت آن پوشیده بودن ناحیه است و اکثرا خجالت در بیان موضوع شقاق دارند واقدام به خوددرمانی کرده باعث پیشرفت می شوند.
دومین مسئله ترس از مراجعه بخاطر شنیدن تجربیات دردناک بعداز جراحی های سنتی از بیمارانی است که عمل جراحی کرده اند است.
مسئله سوم اطلاع یافتن از درد و خونریزی بعد از عمل های سنتی شقاق وانجام پانسمان داخل نشیمنگاه(توپی یا تامپون) است که معمولا بعد از جراحی معمولی انجام میشود.
مسئله چهارم نگرانی از بستری شدن در بیمارستان و گرفتن بیهوشی یا بی حسی نخاعی وبدنبال عمل ماندن چند روزه اجباری در منزل و دور افتادن از کار و زندگی وفعالیت روزمره میباشد که در شرایط سخت اقتصادی و کاری امروزه چندان هم بی جا نمی باشد.
آشنائی با بیماری :
فیشر آنال یا شقاق مقعد یک بیماری است که به صورت زخمی در مخاط ناحیه مقعد خود را نشان میدهد، این زخم در محل تقاطع مخاط و پوست ناحیه مقعد Muco Cutaneaus Junction و به طرف ناحیه مقعد و خط دندانهای dentate line پدیدار میگردد. بیشتر اوقات در ناحیه میانی خلفی ظاهر میشود ولی ممکن است در هر قسمتی از اطراف مقعد ظاهر شود.
در قسمت قدامی - میانی Anterior Midline Fissure در %10 فیشر زنان دیده میشود و %1 فیشر آقایان محل فیشر ( درمان شقاق) Anterior Midline میباشد.
زخم فیشر باعث درد شدید در هنگام دفع (depecation) و بعد از دفع post depecation میشود و از دیگر علائم فیشر آنان خونریزی در هنگام depecation نیز شایع است فیشرهائی که در محلهای غیرعادی و متعدد باشند ممکن است در بدخیمیها و بیماریهای التهابی روده و یا سیستمیک دیده شود، مثلاً Hiv، Hematologic disorders، بیماریهای عفونی مثل توبرکولوز و یا سفیلیس دیده شود. در تروماها هنگام روابط جنسی و یا شیمیدرمانی هم ممکن است دیده شود.
واقعاً تابحال علت دقیق بیماری مشخص نگردیده عوامل مساعدکننده شناخته شده ولی اتیولوژی بیماری نامشخص است ولی فیشر آنان مشخص میشود با اسپاسم اسفنکتر داخلی که باعث اسکیمی لوکال (ناحیهای) در محل فیشر یا زخم که این اسکیمی مانع از بهبودی زخم میشود.
درمان تهاجمی شقاق یا فیشر آنال، پارشیال لاترال اسفنکتروتومی است یعنی قسمتی از عضله اسفنکتر را بریده که باعث از بین رفتن اسپاسم اسفنکتر میگردد که این رهائی از اسپاسم منجر به بهبودی در 95 درصد موارد میشود البته این نکته قابل ذکر است که همین قطع اسفنکتر حتی به صورت partial در 30% موارد ممکن است.
خطر بیاختیاری در دفع مدفوع را در پیش داشته باشد این نوع درمان شقاق یعنی رهائی از اسپاسم سرانجام تحقیق درباره درمانهای غیرتهاجمی گردید طرق دیگر درمانی انتخاب راههای ثانویه و مبارزه با مشکلات بوجود آمده مثل اسکیمی ناحیه زخم که از داروهای افزایشدهنده Blood Suply و گشادکننده عروق و Calcium ctianel blolckers که موفقیتهای نسبی را در بر داشته ولی نتایج راضیکننده نیست.
این درمانهای داروئی شقاق عوارضی مانند سردرد - سرگیجه در بر دارند که برای بیمار خوشآیند نیستند.
تحقیقات نشان میدهد تزریق بوتیلیوم توکسین بهترین طریق درمان غیرتهاجمی فیشر آنال است که نتایجی شبیه عملهای جراحی قطع اسفنکتر را دارد ولی بدون عوارض بیاختیاری مدفوع تحقیقات همکاران من که در دانشگاههای انگلستان (دانشگاه اکسفورد) در دانشگاه استلفورد - هاروارد نشان میدهد که درمان شقاق غیرتهاجمی شقاق آنال به طریق استفاده از بوتیلیوم توکسین نتایجی مشابه عمل جراحی تهاجمی فیشر آنال دارد.
با در نظر گرفتن مدت عمل - راحتی استفاده از بوتیلیوم توکسین - هزینه درمانی - عوارض بسیار کم بعد از عمل میتوان این طریق درمانی غیرتهاجمی را انتخاب کرد.