موثرترین روش درمان شقاق مزمن قطع اسفنکتر داخلی است و میزان موفقیت آن ۱۰۰-۹۵% است.
عمل جراحی فیشر(آنال) با بی حسی موضعی
بطور کلی هر گاه علیرغم درمان طبی درد شقاق بمدت یکماه باقی بماند و یا بعداز بهبود اولیه عود نماید اقدام به جراحی می شود. در صورت درد شدید نیز تصمیم به عمل جراحی سریعتر انجام می شود.
در عمل جراحی شقاق با بیحسی موضعی و بصورت سرپائی در مطب روشهای استاندارد و یا با استفاده از لیزر اقدام به قطع اسفنکتر داخلی در نواحی طرفی می شود و زائده پوستی sentinel pile نیز برداشته می شود.
با استفاده از داروهای بیحسی کننده طولانی اثر بیمار می تواند بلافاصله به محل کار خود مراجعه نماید. اکثر بیماران بهبود فوری درد شقاق را تجربه می کنند ولی تا چند روز بعد از آن درد ناشی از برش عمل جراحی خاصه در زمان دفع وجود دارد که با مسکن قابل کنترل است.
جهت درمان شقاق باید سیکل درد، اسپاسم و ایسکمی شکسته شود. اولین قدم درمانی تجویز ملین هایی است که مدفوع را حجیم و شل می کنند و همراه با آن نشستن در لگن آبگرم را توصیه می کنیم.
در این مرحله درمان شقاق تجویز پماد آنتی هموروئید (حاوی مواد بیحس کننده ، کورتون و مواد نرم کننده می باشد) و یا ژل لیدوکائین می تواند کمک کننده باشد. اغلب موارد شقاق حاد با چنین درمانی بهبود می یابند. در صورتیکه پاسخ درمانی کافی گرفته نشد، و یا شقاق از نوع مزمن بود، می توان از داروهای دیگری استفاده کرد.نیتروگلیسیرین با همان مکانیسمی که عضلات صاف عروق کرونر را شل می کند می تواند عضله اسفنکتر داخلی را هم شل کرده و از اسپاسم خارج کند.پماد %۰٫۲ (دو دهم درصد) آن برای درمان شقاق استفاده می شود و معتقدند یک اسفنکتروتومی شیمیایی موقت ایجاد می کند، علاوه بر آن خونرسانی آنودرم را نیز افزایش می دهد. از معایب آن ایجاد سر درد است و بهتر است در حالت خوابیده استفاده شود. در ایران گاهی به اشتباه به بیمار پماد%۲ (دو درصد) داده می شود که سردرد بسیار شدیدی ایجاد می کند. پماد ایزوسورباید و یا دیلتیازم موضعی و خوراکی نیز می توانند با مکانیسم مشابه به درمان شقاق کمک کنند و سر درد هم ایجاد نمی کنند. درمان شقاق مزمن در حدود ۶۰% موارد موثر است.تزریق موضعی سم بوتولینیوم(بوتاکس) نیز با فلج موقت عضلات اسفنکتر داخلی, یک نوع اسفنکتروتومی شیمیایی موقت ایجاد می کند که می تواند باعث بهبودی شقاق شود. اما در دراز مدت تا ۴۱% احتمال عود وجود دارد.
به پاره و زخمی شدن کناره های مقعد درمان شقاق گفته می شود. این زخم به صورت خطی در طول مقعد ظاهر می گردد و به این خاطر که این قسمت مقعد دریافت کننده های حسی بسیاری را داراست یک حالت فوق العاده دردآوری را موجب می گردد. که نشانه هایی نظیر یبوست - زایمان دفع مدفوع بزرگ و محکم و یا اسهال دراز مدت و نظایر آنها منجر به پدید آمدن شقاق یا فیشر می گردد. به همین خاطر قسمتی از نشانه های آشگار شدن شقاق یا فیشر را در زیر به صورت خلاصه می آوریم تا موقع ظاهر شدن این نشانه ها در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه فرمائید.
نشانه های بیماری شقاق یا فیشر 1- دارا بودن درد در موقع دفع مدفوع
2-خون ریزی از ناحیه مقعد
3-خون ریزی موقع مدفوع ( خون در مدفوع )
4-سوزش و خارش قسمت مقعد
5-مشاهده رگه های خونی در روی مدفوع و یا دستمال توالت
6-دارا بودن درد و یا اسپاسم تا مدتها پس از دفع مدفوع
در اکثر مواقع درمان شقاق ممکن است با بیهوشی فرد و یا به صورت بی حسی چه به صورت موضعی و چه به صورت نخاعی صورت گیرد. بسته به میزان حاد بودن شقاق، بهترین روش برای درمان آن اتخاذ خواهد شد. در زیر با انواع روش های درمان بیماری شقاق آشنا می شویم.
درمان شقاق
درمان شقاق با لیزریکی از جدیدترین روش های درمان بیماری شقاق (فیشر) لیزر می باشد. کار این روش به این صورت است که با استفاده از اسفنکتر داخلی(عضلات مدور در انتهای مقعد) قطع می شود و زائده پوستی نیز جدا می شود. به طور کلی این روش بر سایر روش های درمان بیماری شقاق برتری دارد. از جمله مزایای درمان شقاق با لیزر نسبت به سایر روش ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
عدم نیاز به بیهوشیکاهش درد بلافاصله پس از درمانجلوگیری از بروز عفونتدرمان سایر بیماریهای مقعد به طور همزمانسرپایی بودن و سرعت در انجام عملنداشتن خون ریزی بخیه و پانسمانعدم وجود دردنداشتن دوران نقاهتعدم بازگشت بیماری و تضمینی بودن آننداشتن عوارضی چون بی اختیاری و ...
درمان شقاق با روش اسفنکتروتومی جانبی-داخلیاین روش یکی از مؤثرترین روش های درمان بیماری شقاق می باشد. 90% از بیمارانی که با این روش عمل می شوند، سلامت خود را باز می یابند و پس از دو روز می توانند به زندگی عادی خود بازگردند.
درصد پایینی از افراد پس از درمان با این روش مجدداً به پزشک مراجعه می کنند و بیماری آنها پس از مدت کوتاهی عود می کند. در این صورت بیمار را باید از جنبه های دیگری چون سرطان ناحیه مقعد و بیماری کرون نیز بررسی نمود.
در این روش قسمت سطحی اسفنکتر مقعد را با تیغ جراحی برش می زنند. با وجود تاثیرگذاری بالای این روش در درمان بیماری شقاق، باید به این نکته نیز اشاره کرد که در صورت عدم توانای پزشک این روش دارای عوارض غیرقابل بازگشتی می باشد. از جمله این عوارض می توان به عدم کنترل در خروج گاز و نشت مواد مدفوعی اشاره کرد و چون اسفنکتر داخلی مسئول کنترل مدفوع در زمان استراحت فرد است، هرنوع آسیب به این بخش سبب ایجاد بی اختیاری می گردد. این بی اختیاری برای بیمار بسیار آزار دهنده است.درمان شقاق به وسیله بوتاکسهنگامی که بیمار به شقاق مبتلا است، عضلات مقعد او دچار اسپاسم و گرفتگی می شود. یکی از روش های درمان هنگامی که این بیماری در ابتدای مراحل خود می باشد، تزریق بوتاکس است.
بوتاکس نوعی سم به نام بوتولینوم می باشد که باعث فلج شدن موقتی عضلات یک ناحیه خاص از بدن بین 3 تا 6 ماه میگردد. با این روش که به صورت سرپایی انجام می شود، بوتاکس را به عضلات مقعد بیمار تزریق می کنند و عضلات مقعد اصطلاحا بی حس یا فلج می شود و در نتیجه آن اسپاسم، فشار و تنگی مقعد برطرف می شود و با گذشت زمان فرد هنگام دفع مزاج درد را حس نمی کند و فشاری بر انتهای روده نیز بوجود نمی آید و به مرور زمان زخم ایجاد شده نیز درمان میگردد.
همانطور که اشاره شد تاثیر بوتاکس بین 3 تا 6 ماه می باشد و درصورتیکه فرد بصورت دائم مشکل تنگی و اسپاسم عضلات مقعد را داشته باشد ممکن است بعد از بین رفتن تاثیر بوتاکس مجدد علائم این بیماری را مشاهده کند که در این صورت می بایست با پزشک خود جهت درمان دائم بیماری مشورت کند.
درد شدید به هنگام عبور مدفوع سخت یا حجیم که گاهی تا یک ساعت نیز طول می کشد و درد دوباره با اجابت مزاج بعدی برمی گردد. درد به هنگام نشستن روی یک جسم سخت بروز می کند. وجود رگه هایی از خون در لباس زیر و یا پوشک بچه و خارش اطراف مقعد نیز وجود دارد.
شقاق سبب درد و خونریزی در هنگام اجابت مزاج می شود بطوریکه کودکان ممکن است از اجابت مزاج امتناع کنند. درد ایجاد شده سبب می شود که فرد تا حد امکان اجابت مزاج خود را تاحیر بیندازد. این مسئله می تواند زمینه ساز ایجاد یبوست شود . یبوست خود سبب بدتر شدن شقاق می شود و این مسئله به صورت یک سیکل تاثیر همدیگر را تشدید می کنند . شقاق درمواردی که شدید نباشد با درمان دارویی و نیز پرهیز از ایجاد یبوست قابل کنترل خواهد بود ولی موارد شدید باید با استفاده از جراحی برطرف شود.
درمان خانگی شقاق مقعد
توجه داشته باشید که مصرف پمادهای مسکن، ضد التهاب، استروئیدها (مانند هیدروکورتیزون و بتامتازون) و پمادهای ضد بواسیر (آنتی هموروئیدها) در درمان شقاق نقش ندارد. بعد از اجابت مزاج باید مقعد به آرامی با آب ولرم شسته شود. برای برطرف کردن اسپاسم عضلانی و درد در اطراف مقعد می توانید حوله گرم روی محل قرار دهید.
پنشستن در لگن حاوی آب گرم نیز درد را تخفیف می دهد. ارتقاء آب در لگن باید حدود ۲۰ سانتی متر باشد. روزانه حدود ۲ تا ۳ بار و هر بار ۱۰ تا ۲۰ دقیقه از این روش استفاده می شود. اضافه کردن صابون مایع و شامپو توصیه نمی شود. نشستن در آب گرم باعث بهبود خون رسانی و شل شدن عضله اسفنکتر شده و به ترمیم آن کمک می کند. قبل از استفاده، لگن را تمیز بشوئید.
از نشستن طولانی مدت در دستشویی موقع اجابت مزاج خودداری کنید. ۵-مصرف بعضی از نرم کننده های مصنوعی نیز ممکن است به جلوگیری از بروز درد به هنگام اجابت مزاج کمک کنند. البته باید با نظر پزشک متخصص درمان شقاق مقعد که فوق تخصص گوارش دارد؛ مصرف شوند.
در صورت بهبود یبوست و رفع اسپاسم عضله اسفنکتر، درمان شقاق عموماً بهبود می یابد. درمان شقاق اولیه شامل رفع یبوست و نرم کردن مدفوع و رفع اسپاسم است که با این تمهیدات در بیشتر موارد شقاق بهبود می یابد.
تقریبا در نیمی از تمام بیماران مبتلا به شقاق حاد با اقدامات محافظه کارانه میشود جراحت را تا حدود زیادی التیام بخشید ، به عنوان مثال، حمام در وان آب گرم و نیز استفاده از مکملهای خوراکی پر فیبرمانند پودر گیاهی موسوم به پسیلیوم که مانع از خشک شدن و سفت شدن مدفوع میشود ، علاوه بر این میتوان برای کاهش درد و سوزش زخم شقاقمقعدی از بی حس کننده های موضعی و یا پمادهای ضد التهاب نیز استفاده کرد.فیشر یا شقاق به دو صورت حاد و مزمن وجود دارد ، فیشر حاد ، زمانی است که از زمان بوجود آمدن ،تا بهبودی ، ۸ هفته طول بکشد.در صورتیکه بهبودی زخم از ۸ هفته طولانی تر شود ،آنگاه زخم وارد مرحله مزمن خواهد شد ، از علل مزمن شدن فیشر میتوان به عدم مصرف فیبر و ملین کافی ، بوجود آمدن التهاب و اسپاسم (انقباض شدید ) و در دریچه داخلی مقعد و بدنبال آن کاهش شدید خونرسانی به محل فیشر(زخم) ، که این خود باعث بدتر شدن وعمیقتر شدن زخم فیشر خواهد شد .
روش های درمان شقاق مقعد( فیشر)
درمان شقاق با بوتاکس در عضله اسفنکتر داخلی مقعد که بطور کاملاً سرپائی انجام می گیرد، باعث رفع اسپاسم (اسپاسم اسفنکتر داخلی یا بعبارت دیگر ، تنگ شدن و انقباض شدید عضله و کانال مقعدی ، اصلی ترین عامل بهبود نیافتن فیشر یا همان شقاق میباشد زیرا این انقباض مقعدی باعث قطع خونرسانی به محل زخم شقاق میشود) و بهبود خونرسانی و ترمیم زخم فیشر بطور اساسی خواهد شد.
تاثیرو موفقیت درمانی این روش با اقدامات تکمیلی به ۱۰۰درصد میرسد و این بهترین روش درمان شقاق سرپایی و غیر جراحی است که هیچگونه عوارض جراحی را ندارد.
در روش جراحی جهت رفع اسپاسم بخشی از عضله اسفنکتر داخلی مقعد بایستی بریده شود ( اسفنکتروتومی ) که همین مسئله خود باعث ۳۰-۱۰درصد عوارضی همچون بی اختیاری گاز و مایع مدفوع خواهد شد و تاثیر درمانی آن حداکثر ۸۰ درصد است .